Bỏ qua đến nội dung

Vịnh Lăng Cô Huế - Tuyệt tác vịnh biển xanh dưới chân đèo Hải Vân

Nằm khép mình giữa hai dãy núi hùng vĩ là đèo Hải Vân và vườn quốc gia Bạch Mã, vịnh Lăng Cô Huế sở hữu đường bờ biển cong hình lưỡi liềm tuyệt đẹp, được câu lạc bộ các vịnh biển đẹp nhất thế giới Worldbays vinh danh từ năm 2009.

NSSC HuếĐăng: Cập nhật lần cuối: 15 phút đọc

Toàn cảnh vịnh Lăng Cô nhìn từ trên cao với dải cát vàng uốn lượn dưới chân đèo Hải Vân hùng vĩ

Tại cửa ngõ phía nam của dải đất cố đô, vịnh Lăng Cô Huế mở ra một không gian thiên nhiên kỳ vĩ nơi núi rừng đại ngàn, đầm nước lợ và biển cả bao la giao hòa làm một. Suốt nhiều thế kỷ qua, vùng vịnh nguyên sơ này vẫn giữ trọn vẻ đẹp thanh bình của những cồn cát trắng phau cùng nhịp sống ngư nghiệp truyền thống đậm đà bản sắc duyên hải miền Trung.

Địa thế tự nhiên và nguồn gốc tên gọi vịnh Lăng Cô Huế

Trong tổng thể địa hình tự nhiên của vùng đất Thuận Hóa Phú Xuân, vịnh Lăng Cô Huế thuộc địa phận thị trấn Lăng Cô, huyện Phú Lộc, nằm cách trung tâm thành phố Huế khoảng hơn 60 km về phía nam và cách trung tâm thành phố Đà Nẵng khoảng 25 km về phía bắc. Đây là một vùng vịnh biển gần như nguyên sơ nằm ngay tại điểm tiếp giáp địa lý và khí hậu giữa hai miền Nam — Bắc của dãy Trường Sơn.

Tiêu chí địa lý và lịch sửThông số và dữ liệu bách khoa chuẩn xácGiá trị đối với cảnh quan di sản
Vị trí tọa độ hành chínhThị trấn Lăng Cô, huyện Phú Lộc, phía nam tỉnh Thừa Thiên HuếNằm sát chân phía bắc đèo Hải Vân và dãy núi Phú Gia
Quy mô diện tích và bờ biểnChiều dài vịnh khoảng 42,5 km, bãi cát trắng dài hơn 10 kmĐường bờ biển uốn cong hình lưỡi liềm ôm lấy làn nước xanh ngọc
Cấu trúc địa hình tự nhiênGiao thoa giữa núi rừng Bạch Mã, đầm Lập An và biển ĐôngHội tụ ba hệ sinh thái rừng nhiệt đới, đầm nước lợ và vịnh biển
Dấu mốc lịch sử văn hóaKhởi lập làng chài An Cư, xây dựng hành cung Tĩnh Viêm thời NguyễnĐược vua Khải Định ca ngợi là chốn bồng lai tiên cảnh mặt đất
Danh hiệu quốc tếThành viên Câu lạc bộ Worldbays công nhận tháng 5 năm 2009Một trong những vịnh biển tự nhiên đẹp nhất trên thế giới

Địa thế giữa đèo Hải Vân và núi Bạch Mã

Xét về cấu trúc địa mạo học, vịnh Lăng Cô Huế được bao bọc và che chắn bởi hai mạch núi lớn đâm ngang từ dãy Trường Sơn ra sát biển Đông là dãy núi Phú Gia ở phía bắc và dãy núi Hải Vân ở phía nam. Phía tây của vịnh là khối núi đồ sộ thuộc khu vực vườn quốc gia Bạch Mã với đỉnh Bạch Mã cao 1.450 mét quanh năm mây phủ, tạo thành bức tường thành tự nhiên ngăn cản những luồng gió lạnh khắc nghiệt và giữ cho vùng vịnh có tiểu khí hậu ôn hòa, mát mẻ.

Ngay sát ranh giới phía nam của vịnh là cung đường đèo Hải Vân hùng vĩ, nơi từng được mệnh danh là Thiên hạ đệ nhất hùng quan trên tuyến thiên lý Bắc — Nam. Từ trên những khúc cua uốn lượn của sườn bắc đèo Hải Vân nhìn xuống, toàn bộ vùng vịnh hiện ra như một bức tranh thủy mặc khổng lồ với dải cồn cát trắng phau vươn dài như chiếc ngà voi ngăn cách giữa mặt biển Đông xanh thẫm bên ngoài và mặt đầm nước lợ phẳng lặng bên trong.

Ở hai đầu dải cát trắng là hai cửa thông thủy tự nhiên nối liền đầm phá với đại dương, trong đó nổi bật nhất là cửa biển Lăng Cô nằm ngay sát chân núi Hải Vân. Nhờ địa thế lưng tựa núi cao, mặt hướng biển rộng và hai đầu có mũi đá che chắn sóng lớn, vùng vịnh trở thành thương cảng và nơi trú đậu tàu thuyền an toàn bậc nhất trên tuyến hàng hải ven biển miền Trung suốt nhiều thế kỷ.

Lịch sử làng chài An Cư và tên gọi Lăng Cô

Về nguồn gốc tên gọi và lịch sử tụ cư của con người, vùng đất quanh vịnh Lăng Cô Huế đã được các bậc tiền nhân khai khẩn từ thời các chúa Nguyễn mở cõi Đàng Trong thế kỷ XVII. Theo gia phả các dòng họ khai canh và tư liệu lịch sử địa phương, những cư dân đầu tiên đến vùng пес (cồn cát) ven biển dưới chân đèo lập nghiệp đã đặt tên cho làng mình là làng chài An Cư (thuộc tổng An Cư, huyện Phú Lộc xưa) với ước vọng về một cuộc sống bình yên, lạc nghiệp giữa vùng sóng nước.

Về sự hình thành danh xưng Lăng Cô, có hai giả thuyết lịch sử thường được các nhà nghiên cứu văn hóa Huế nhắc tới. Giả thuyết dân gian thứ nhất cho rằng xưa kia vùng đầm nước lợ và rừng ngập mặn ven vịnh có rất nhiều đàn cò trắng bay về trú ngụ, nên người dân địa phương gọi vùng này là Làng Cò, sau đó người Pháp khi vẽ bản đồ hành chính và xây dựng tuyến đường sắt Đông Dương đầu thế kỷ XX đã ghi âm không dấu thành Lang Co, rồi đọc chệch dần thành Lăng Cô.

Giả thuyết thứ hai dựa trên âm đọc biến âm của tên làng cổ là làng chài An Cư, khi người phương Tây phát âm chữ Làng An Cư nhanh liền âm thành Langco. Đặc biệt, vào mùa hè năm Bính Thìn 1916, trong một chuyến ngự giá tuần du về vùng biển phía nam kinh đô Phú Xuân Huế, vua Khải Định đã vô cùng say mê trước vẻ đẹp sơn thủy kỳ tuyệt của vùng vịnh này nên truyền lệnh cho xây dựng hành cung Tĩnh Viêm ngay trên dải cát Lăng Cô để làm nơi nghỉ mát mùa hạ của hoàng gia.

Tấm bia đá ngự chế của vua Khải Định dựng năm 1919 hiện vẫn lưu giữ bài văn ca ngợi vùng đất Lăng Cô là nơi hội tụ gió mát trăng thanh, núi biếc biển xanh sánh ngang chốn Tịnh thổ bồng lai. Bên cạnh việc kiến tạo quần thể lăng Khải Định Huế ở núi Châu Chữ, dấu ấn của hành cung Tĩnh Viêm tại Lăng Cô đã đưa vùng vịnh này trở thành một trong những địa danh nghỉ dưỡng sinh thái biển sớm nhất trong lịch sử cận đại Việt Nam.

Hệ sinh thái biển đảo và thủy văn tại vịnh Lăng Cô Huế

Điều tạo nên giá trị tự nhiên hiếm có của vịnh Lăng Cô Huế trên bản đồ địa lý biển Việt Nam chính là sự giao thoa hoàn chỉnh của ba hệ sinh thái lớn trong cùng một không gian địa lý hẹp. Chỉ trong bán kính vài cây số, thiên nhiên đã sắp đặt hài hòa hệ sinh thái rừng mưa nhiệt đới trên núi cao, hệ sinh thái đầm phá nước lợ ven bờ và hệ sinh thái biển nông nhiệt đới.

Dải cát mịn màng ôm lấy làn nước biển trong xanh bên xóm chài yên bình tại vịnh Lăng Cô Huế
Dải cát mịn màng ôm lấy làn nước biển trong xanh bên xóm chài yên bình tại vịnh Lăng Cô Huế

Cấu tạo dải cát trắng mịn và chế độ thủy văn

Dải bờ biển chính của vịnh Lăng Cô Huế kéo dài hơn 10 km từ mũi Chân Mây Tây xuống tới sát cửa biển Lăng Cô, được cấu tạo bởi những hạt cát thạch anh trắng mịn và sạch tinh khiết do sóng biển cùng dòng hải lưu ven bờ bồi tụ qua hàng vạn năm. Khác với nhiều vùng biển có độ dốc lớn, thềm lục địa ven bờ tại Lăng Cô thoải dần đều ra xa hàng trăm mét với mực nước nông, đáy cát bằng phẳng và làn nước trong vắt nhìn thấu đáy.

Chế độ thủy văn tại khu vực cửa biển Lăng Cô chịu ảnh hưởng của chế độ bán nhật triều không đều đặc trưng vùng biển Thừa Thiên Huế với biên độ thủy triều dao động nhẹ từ 0,5 đến 1,2 mét. Mỗi ngày theo hai con nước lên và xuống qua cửa biển, nguồn nước mặn giàu khoáng chất từ biển Đông tràn vào hòa quyện cùng nguồn nước ngọt từ các con suối trên dãy núi Bạch Mã đổ xuống, tạo nên môi trường nước lợ tuần hoàn liên tục giúp làm sạch lòng vịnh tự nhiên.

Vào mùa xuân và mùa hạ từ tháng tư đến tháng tám hàng năm, nhờ bức bình phong núi Hải Vân che chắn gió phơn tây nam khô nóng, nhiệt độ không khí trung bình tại vùng vịnh luôn duy trì ở mức dễ chịu khoảng 25 đến 28 độ C. Mặt biển mùa này êm ả như một chiếc gương khổng lồ phản chiếu bầu trời xanh ngắt, nối tiếp mạch cảnh quan biển đảo duyên hải cùng với thắng cảnh bãi biển Thuận An Huế ở phía bắc.

Đa dạng sinh học vùng cửa biển và rừng ven bờ

Theo các công trình khảo sát hải dương học và sinh thái biển, vùng nước của vịnh Lăng Cô Huế và khu vực lân cận sở hữu mức độ đa dạng sinh học vô cùng phong phú. Dưới làn nước trong xanh của vịnh và quanh các ghềnh đá ven mũi Chân Mây, sườn bắc Hải Vân là nơi phân bố của hơn 150 loài cá biển, hàng chục loài giáp xác, nhuyễn thể có giá trị sinh học cao như tôm hùm, cua biển, ghẹ xanh, mực ống, ốc hương, vẹm xanh và đặc biệt là các loài hàu sữa, sò huyết tự nhiên.

Không chỉ giàu có về thủy sản dưới lòng nước, khu vực sườn núi bao quanh vịnh còn nối liền với thảm thực vật rừng nguyên sinh của dãy Bạch Mã — Hải Vân, nơi bảo tồn hàng ngàn loài thực vật bậc cao cùng nhiều loài chim nước, cò biển di cư theo mùa. Trên các vùng đất cát pha ven chân núi huyện Phú Lộc, người dân địa phương còn bảo tồn những cánh rừng tràm gió tự nhiên để chưng cất nên sản vật dầu tràm Lộc Thủy mang hương thơm thảo dược ấm áp đặc trưng của miền đất cố đô.

Quần thể thắng cảnh tự nhiên bao quanh vịnh Lăng Cô Huế

Sức quyến rũ của vịnh Lăng Cô Huế không chỉ dừng lại ở một bãi biển đơn lẻ mà nằm ở quần thể danh thắng liên hoàn nối kết giữa biển cả, đầm phá, mũi đá và núi đồi. Mỗi phân khu cảnh quan quanh vịnh đều mang một sắc thái địa mạo riêng biệt, bổ trợ cho nhau tạo nên một chỉnh thể thiên nhiên hùng vĩ.

Bãi biển Cảnh Dương, bãi Chân Mây và ghềnh đá

Phía bắc của vùng vịnh mở rộng sang khu vực mũi Chân Mây Đông và Chân Mây Tây, nơi sở hữu hai bãi biển nguyên sơ tuyệt đẹp là bãi biển Chân Mây và bãi biển Cảnh Dương. Tọa lạc tại xã Lộc Vĩnh, bãi biển Cảnh Dương trải dài hơn 4 km theo hình vòng cung rộng với độ dốc thoải, phía sau lưng là những rặng dương liễu (phi lao) cổ thụ xanh rì chắn cát và đón gió biển rì rào suốt ngày đêm.

Nằm kế bên là bãi biển Chân Mây với làn nước xanh ngọc bích phẳng lặng được bao bọc bởi mũi đá Chân Mây nhô dài ra biển Đông. Ở phía nam của vịnh ngay dưới chân đèo Hải Vân lại là hệ thống ghềnh đá hoa cương tự nhiên như bãi Chuối, bãi Sơn Chà (hòn Sơn Chà) với những khối đá lớn xếp chồng lên nhau bên làn nước biển trong vắt và những rạn san hô ven bờ đầy màu sắc.

Không gian mặt nước đầm Lập An và núi non

Nằm ngay phía tây của dải cát Lăng Cô, ngăn cách với biển Đông chỉ bằng một con đường ven biển và dải cồn cát hẹp, là thắng cảnh đầm Lập An Huế (còn gọi là đầm An Cư) có diện tích mặt nước rộng khoảng 800 héc-ta. Nếu như ở phía bắc của tỉnh có hệ đầm phá mênh mông phá Tam Giang Cầu Hai, thì ở phía nam, đầm Lập An chính là viên ngọc bích tĩnh lặng nằm gọn trong vòng tay của dãy núi Phú Gia và Bạch Mã.

Mỗi khi thủy triều rút xuống, giữa lòng đầm Lập An lại lộ ra một con đường cát trắng mịn màng uốn lượn giữa làn nước trong vắt phản chiếu bóng mây trời và những đỉnh núi xanh thẫm. Sự đối lập thú vị giữa một bên là biển Đông sóng vỗ rì rào tại bãi biển Chân Mây và một bên là mặt đầm Lập An phẳng lặng như mặt hồ trên núi đã tạo nên cấu trúc cảnh quan vịnh — đầm song hành độc đáo bậc nhất Việt Nam.

Đời sống văn hóa làng chài và vị thế vịnh Lăng Cô Huế

Trải qua hơn hai thế kỷ hình thành và phát triển kể từ ngày lập ấp trên dải cát ven biển, cộng đồng ngư dân quanh vịnh Lăng Cô Huế đã hun đúc nên một nền văn hóa biển đảo đậm đà bản sắc truyền thống. Nhịp sống lao động cần cù trên mặt vịnh, mặt đầm hòa quyện cùng các nghi lễ tín ngưỡng dân gian đã thổi hồn sống động vào bức tranh thiên nhiên kỳ vĩ.

Những chiếc thuyền gỗ mộc mạc của ngư dân bản địa neo đậu trên mặt nước phẳng lặng vùng vịnh Lăng Cô và đầm Lập An
Những chiếc thuyền gỗ mộc mạc của ngư dân bản địa neo đậu trên mặt nước phẳng lặng vùng vịnh Lăng Cô và đầm Lập An

Tín ngưỡng thờ Cá Ông và nghề biển Phú Lộc

Cũng như cư dân các làng biển lâu đời tại miền Trung và không gian lễ hội cầu ngư Thuận An, người dân làng chài An Cư và các xóm vạn đò quanh vịnh Lăng Cô gìn giữ đức tin thành kính đối với thần Nam Hải (tức Cá Ông — vị thần hộ mệnh của ngư dân giữa trùng khơi). Tại các đình làng cổ và lăng Ông ven vịnh, hàng năm vào dịp đầu xuân hoặc ngày kỵ thần Nam Hải, dân làng lại trang trọng tổ chức lễ tế cầu ngư với các nghi thức rước sắc, chèo cạn, hát bả trạo để cầu mong mưa thuận gió hòa, trời yên biển lặng và mùa vụ đánh bắt tôm cá đầy khoang.

Từ nguồn hải sản tươi ngon đánh bắt tại vùng nước giao thoa quanh cửa biển Lăng Cô dưới thời vua Minh Mạng và các vị vua triều Nguyễn, ngư dân bản địa còn sáng tạo nên nghề muối mắm cổ truyền, tiêu biểu nhất là đặc sản mắm rò Lăng Cô Huế. Những con cá rò nhỏ nhắn xuất hiện theo mùa tại cửa biển từ tháng ba đến tháng tư âm lịch được người dân ủ chượp công phu cùng muối hạt tinh khiết, thính gạo rang và riềng tỏi thơm nồng, tạo nên thức quà biển dân dã mang đậm hương vị của vùng vịnh cực nam cố đô.

Danh hiệu vịnh biển đẹp thế giới và bảo tồn

Với vẻ đẹp tự nhiên nguyên sơ, sự hài hòa giữa núi rừng — đầm phá — biển đảo cùng bề dày văn hóa lịch sử, vào tháng 5 năm 2009 tại hội nghị thượng đỉnh tổ chức ở Setúbal (Bồ Đào Nha), Câu lạc bộ Worldbays (Câu lạc bộ các vịnh biển đẹp nhất thế giới) đã chính thức trao bằng công nhận Lăng Cô là thành viên thứ 30 của tổ chức này, sánh vai cùng vịnh Hạ Long và vịnh Nha Trang của Việt Nam. Danh hiệu từ Câu lạc bộ Worldbays đã khẳng định vị thế quốc tế của danh thắng biển xứ Huế trên bản đồ di sản thiên nhiên toàn cầu. Những giá trị cốt lõi tạo nên sức hấp dẫn bền vững của vùng vịnh có thể khái quát qua các phương diện trọng tâm sau.

  • Tuyệt tác địa mạo chân đèo hùng vĩ: Nằm giữa hai mạch núi lớn là đèo Hải Vân và dãy Bạch Mã, sở hữu đường bờ biển cong hình lưỡi liềm với hơn 10 km cát trắng mịn màng.
  • Tổ hợp ba hệ sinh thái giao thoa hiếm có: Kết nối liền mạch rừng mưa nhiệt đới nguyên sinh, vùng nước lợ đầm Lập An và hệ sinh thái biển nông qua cửa biển Lăng Cô.
  • Chiều sâu lịch sử và văn hóa làng biển: Lưu giữ dấu tích làng chài An Cư hơn hai thế kỷ, bia đá ngự chế tại hành cung Tĩnh Viêm của vua Khải Định cùng nghề làm mắm biển cổ truyền.
  • Vị thế vịnh biển đẹp nhất thế giới: Được Câu lạc bộ Worldbays vinh danh từ năm 2009, gắn liền với định hướng bảo tồn cảnh quan sinh thái bền vững cho khu vực phía nam cố đô.

Giữa nhịp phát triển năng động của vùng kinh tế duyên hải miền Trung, vịnh Lăng Cô Huế vẫn giữ vẹn nguyên vẻ đẹp trong trẻo của làn nước ngọc bích, dải cát trắng mịn và nếp sống hiền hòa của những xóm chài dưới chân đèo Hải Vân. Để tiếp tục tìm hiểu hệ thống cơ sở dữ liệu bách khoa về các danh thắng biển đảo, đầm phá tự nhiên và di sản văn hóa đặc sắc trên toàn tỉnh, độc giả có thể truy cập cổng thông tin Huế NSSC nhằm khám phá trọn vẹn vẻ đẹp của miền đất thần kinh.

Chia sẻ:
HC

NSSC Huế

hue.nssc.gov.vn là nền tảng công nghệ của NSSC đồng hành cùng cộng đồng khởi nghiệp sáng tạo tại Huế.

Xem thêm các bài trong chuyên mục Địa điểm Huế.

Bài liên quan

Bài viết mới nhất