Cầu Trường Tiền Huế - Biểu tượng kiến trúc hơn một thế kỷ bên dòng sông Hương
NSSC HuếĐăng: Cập nhật lần cuối: 16 phút đọc

Giữa không gian thơ mộng của đô thị di sản miền Trung, cầu Trường Tiền Huế hiện lên thanh thoát như dải lụa bạc nối liền hai bờ nam bắc của dòng Hương Giang xanh biếc. Trải qua hơn một trăm hai mươi năm hiện diện giữa lòng thành phố, công trình không chỉ đóng vai trò huyết mạch giao thông đô thị mà còn in đậm vào ký ức văn hóa và thi ca Việt Nam.
Lịch sử khởi dựng và tên gọi của cầu Trường Tiền Huế
Trong tiến trình hiện đại hóa diện mạo đô thị kinh đô Phú Xuân Huế vào giai đoạn cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, cầu Trường Tiền Huế đánh dấu bước ngoặt lịch sử khi trở thành cây cầu đầu tiên tại khu vực Đông Dương được xây dựng bằng kỹ thuật kết cấu thép phương Tây hiện đại. Trước khi có sự hiện diện của cây cầu sắt kiên cố này, việc qua lại giữa khu vực Kinh thành ở bờ bắc và các vùng dân cư, trường sở ở bờ nam hoàn toàn phụ thuộc vào những chuyến đò ngang hoặc cầu mây, cầu tre tạm bợ.
| Giai đoạn và hạng mục | Dữ liệu lịch sử và kỹ thuật chuẩn xác | Dấu ấn đối với diện mạo đô thị Huế |
|---|---|---|
| Khởi công và khánh thành | Khởi công tháng 5 năm 1899, thông xe cuối năm 1900 | Cây cầu thép đầu tiên bắc qua sông Hương Huế thời cận đại |
| Đơn vị thiết kế thi công | Công ty Schneider et Cie và hãng Eiffel của Pháp | Áp dụng kỹ thuật luyện kim và kết cấu vòm thép tiên tiến cuối thế kỷ XIX |
| Quy mô kích thước chính | Chiều dài toàn cầu 402,60 mét, gồm sáu vài mười hai nhịp | Khẩu độ mỗi nhịp dài 67 mét với kết cấu dầm thép hình vành lược |
| Các tên gọi qua các thời kỳ | Cầu Thành Thái, cầu Clémenceau, cầu Nguyễn Hoàng và cầu Trường Tiền | Gắn liền với lịch sử xưởng đúc tiền triều Nguyễn và bến đò Trường Tiền |
| Các đợt trùng tu lớn | Tái thiết năm 1906 sau trận bão năm Thìn 1904, mở rộng năm 1937 và 1995 | Bảo tồn nguyên vẹn dáng vòm thép cổ điển suốt hơn một thế kỷ |
Bối cảnh xây dựng cầu thép thời vua Thành Thái
Vào năm Đinh Dậu 1897, năm thứ chín dưới triều vua Thành Thái, Cơ mật viện triều Nguyễn cùng Tòa Khâm sứ Trung Kỳ đã thống nhất chủ trương xây dựng một cây cầu sắt vĩnh cửu bắc ngang dòng sông Hương để thay thế cho các bến đò cổ truyền. Dự án trọng điểm này được giao cho hãng công trình danh tiếng của Pháp là Société Schneider et Cie et Letellier cùng sự tham gia tư vấn thiết kế kết cấu của hãng Eiffel, đơn vị từng kiến tạo những công trình thép biểu tượng tại châu Âu cuối thế kỷ XIX.
Sau gần hai năm khảo sát địa chất lòng sông và chuẩn bị vật tư cơ khí vận chuyển bằng đường biển từ Pháp sang cảng Đà Nẵng rồi đưa ra Huế, lễ khởi công xây dựng cầu chính thức diễn ra vào tháng 5 năm 1899. Với đội ngũ kỹ sư cầu đường phương Tây cùng hàng ngàn thợ thủ công lành nghề của vùng đất Thuận Hóa, công trình đã hoàn thành vào tháng 10 năm 1900 và chính thức tổ chức lễ khánh thành trọng thể vào ngày 18 tháng 12 năm 1900 trước sự chứng kiến của nhà vua và đông đảo nhân dân kinh kỳ.
Khi mới hoàn thành vào năm 1900, mặt cầu được lát bằng hệ thống ván gỗ lim dày đặc và chỉ thiết kế một lòng đường chính ở giữa phục vụ xe ngựa cùng người đi bộ qua lại. Tổng kinh phí xây dựng công trình lúc bấy giờ lên tới hơn bảy trăm ngàn đồng bạc Đông Dương, một con số khổng lồ phản ánh quy mô kỹ thuật vượt trội của cây cầu thép đầu tiên nối đôi bờ sông Hương.
Nguồn gốc tên gọi Trường Tiền và các danh xưng
Trong suốt lịch sử hơn một thế kỷ tồn tại, cầu Trường Tiền Huế đã trải qua nhiều lần thay đổi tên gọi hành chính nhưng danh xưng dân gian Trường Tiền (hay Tràng Tiền) vẫn luôn sống mãi trong tâm thức người dân. Khi khánh thành vào năm 1900, triều đình và chính quyền bảo hộ đặt tên chính thức cho công trình là cầu Thành Thái nhằm ghi dấu niên hiệu của vị hoàng đế đương triều đã phê chuẩn việc xây dựng cầu.
Đến năm 1919 sau Chiến tranh thế giới thứ nhất, chính quyền thực dân Pháp quyết định đổi tên công trình thành cầu Clémenceau theo tên của vị Thủ tướng Pháp thời bấy giờ. Tới năm 1945 khi chính phủ Trần Trọng Kim thành lập, cây cầu lại được đổi tên thành cầu Nguyễn Hoàng để tưởng nhớ công lao mở cõi phương Nam của vị chúa Tiên nhà Nguyễn.
Tuy nhiên, bất chấp những tên gọi hành chính thay đổi qua từng giai đoạn lịch sử, người dân xứ Huế và du khách thập phương vẫn quen gọi cây cầu bằng cái tên mộc mạc là cầu Trường Tiền. Nguồn gốc của tên gọi này bắt nguồn từ việc vào thế kỷ XVIII — XIX dưới thời các chúa Nguyễn và đầu triều Nguyễn, ngay phía bờ bắc gần chân cầu ngày nay từng đặt Bảo Tuyền Cục, tức xưởng đúc tiền triều Nguyễn. Do có xưởng đúc tiền nằm sát bờ sông nên bến đò ngang tại khu vực này được người dân gọi là bến đò Trường Tiền, và khi cây cầu thép mọc lên ngay tại vị trí bến đò xưa, tên gọi Trường Tiền tự nhiên trở thành danh xưng bất biến của nhịp cầu lịch sử.
Kiến trúc sáu vài mười hai nhịp của cầu Trường Tiền Huế
Sức hấp dẫn thị giác đặc biệt của cầu Trường Tiền Huế nằm ở ngôn ngữ kiến trúc cơ khí phương Tây thế kỷ XIX nhưng lại hòa quyện một cách kỳ lạ với cảnh quan thiên nhiên mềm mại của xứ Huế. Không mang vẻ thô cứng của những khối bê tông hiện đại, toàn bộ công trình là sự kết hợp nhịp nhàng của những đường cong vòm thép thanh mảnh vươn dài trên mặt sông phẳng lặng.

Kết cấu dầm thép hình vành lược độc đáo
Về mặt thông số kỹ thuật, cầu Trường Tiền Huế có tổng chiều dài toàn tuyến là 402,60 mét, chiều cao tính từ mặt cầu lên đỉnh vòm là 5,45 mét và chiều rộng lòng cầu ban đầu là 6,20 mét. Điểm nhận diện nổi bật nhất đi vào ca dao tục ngữ xứ Huế chính là cấu trúc sáu vài mười hai nhịp, trong đó mỗi vài cầu là một nhịp dầm thép vòm cong dài 67 mét được ghép nối từ hai nửa nhịp đối xứng nhau, tạo thành tổng cộng sáu vòm thép lớn tương ứng với mười hai phân đoạn nhịp cầu.
Mỗi nhịp cầu được kiến tạo theo hình thức dầm thép hình vành lược (dạng vòm parabol), bao gồm các thanh giằng thép đan chéo hình chữ X và các trụ đứng liên kết chặt chẽ với nhau bằng hàng vạn đinh tán ri-vê thủ công chuẩn xác đến từng mi-li-mét. Thiết kế dầm thép hình vành lược không chỉ giúp phân tán lực chịu tải đồng đều xuống hệ thống năm trụ đá xây kiên cố giữa lòng sông và hai mố cầu ở hai bờ, mà còn tạo nên những khoảng trống thông thoáng để gió sông thổi qua và ánh nắng chiếu xuyên tạo bóng đổ nghệ thuật xuống mặt đường.
Khi nhìn từ xa dọc theo bờ sông Hương, chuỗi sáu vài mười hai nhịp nối tiếp nhau tạo thành một đường lượn sóng mềm mại như những cánh võng bạc hoặc những chiếc lược ngà cài lên mái tóc xanh của dòng Hương Giang. Màu sơn nhũ bạc truyền thống của hệ khung thép cũng giúp công trình luôn nổi bật giữa nền trời xanh và mặt nước biếc mà không hề phá vỡ sự tĩnh mặc của không gian cố đô.
Những đợt trùng tu lớn sau biến cố lịch sử
Trải qua hơn một trăm hai mươi năm đứng giữa vùng khí hậu khắc nghiệt của miền Trung và những biến động dữ dội của lịch sử, cây cầu đã nhiều lần chịu tổn thất nặng nề nhưng đều được kiên cường phục dựng. Thử thách khắc nghiệt đầu tiên diễn ra vào ngày 11 tháng 9 năm 1904 (tức ngày mồng 2 tháng 8 năm Giáp Thìn), khi trận bão năm Thìn 1904 có sức gió khủng khiếp quét qua kinh đô Huế làm bốn trong tổng số sáu vài cầu bị gió bão thổi sập và rơi xuống lòng sông Hương. Ngay sau thảm họa thiên tai được người dân ghi nhớ qua câu ca năm Thìn bão lụt, công việc trục vớt và tái thiết đã được tiến hành khẩn trương suốt năm 1905 — 1906, đồng thời mặt cầu gỗ lim được thay thế hoàn toàn bằng mặt bê tông cốt thép vững chắc hơn.
Đến năm 1937 dưới thời vua Bảo Đại, do nhu cầu giao thông đô thị ngày càng tăng cao, hãng Eiffel đã được mời thực hiện dự án đại trùng tu và mở rộng cầu lần thứ hai. Trong đợt cải tạo kéo dài từ năm 1937 đến năm 1939 này, các kỹ sư đã thiết kế mở rộng thêm hai hành lang bên ngoài vòm thép (còn gọi là phần cánh gà hay lề консоl) rộng 1,95 mét mỗi bên dành riêng cho người đi bộ và xe đạp, đồng thời xây dựng thêm các bao lơn vọng cảnh ở đầu mỗi trụ cầu.
Trong hai cuộc kháng chiến bảo vệ Tổ quốc, đặc biệt là năm 1946 và trong chiến dịch Xuân Mậu Thân 1968 tại mặt trận Huế, một số nhịp cầu từng bị đánh sập và hư hại nặng phải bắc cầu phao tạm thời. Từ năm 1991 đến năm 1995, công trình trải qua đợt đại trùng tu quy mô lớn kéo dài bốn năm nhằm khôi phục lại nguyên trạng dáng vẻ kiến trúc năm 1937, trả lại màu sơn ghi bạc nguyên bản và gia cố toàn bộ hệ thống trụ móng để trường tồn đến ngày nay.
Nhịp sống đô thị và cảnh sắc quanh cầu Trường Tiền Huế
Không chỉ là một công trình kỹ thuật giao thông thuần túy, cầu Trường Tiền Huế còn giữ vai trò là tâm điểm quy hoạch kết nối hai nửa không gian văn hóa đặc trưng của đô thị cố đô. Đứng từ trên hành lang đi bộ của cầu phóng tầm mắt ra bốn hướng, du khách có thể cảm nhận trọn vẹn sự chuyển dịch nhịp nhàng giữa quá khứ phong kiến cổ kính và nhịp sống đô thị đương đại.
Trục kết nối Kinh thành bờ bắc và phố thị bờ nam
Ở phía bờ bắc (tả ngạn sông Hương), đầu cầu dẫn thẳng vào khu vực trung tâm thương mại truyền thống với chợ Đông Ba sầm uất, phố cổ Gia Hội và hệ thống thành quách uy nghiêm của Kinh thành cùng Đại Nội Huế. Chỉ cần đi dọc theo con đường Trần Hưng Đạo rợp bóng cây xanh từ chân cầu phía bắc về hướng tây vài trăm mét, du khách đã bắt gặp bến Phu Văn Lâu, Nghinh Lương Đình và cổng chính Ngọ Môn Huế sừng sững cùng cột cờ Kỳ Đài lịch sử.
Ngược lại, ở phía bờ nam (hữu ngạn sông Hương), chân cầu mở ra tuyến đường Hùng Vương và đường Lê Lợi chạy dọc bờ sông, nơi tập trung quần thể kiến trúc tân cổ điển phương Tây được quy hoạch từ đầu thế kỷ XX. Dọc theo trục cảnh quan bờ nam này là những công trình biểu tượng văn hóa giáo dục như ngôi Trường Quốc Học Huế với tường gạch đỏ thắm, trường Hai Bà Trưng (Đồng Khánh xưa), bảo tàng văn hóa và hệ thống công viên Tứ Tượng, công viên Lý Tự Trọng trải dài sát mép nước.
Sự kết nối hài hòa giữa bờ bắc cổ truyền và bờ nam hiện đại qua sáu nhịp cầu thép đã biến khu vực hai đầu cầu thành không gian sinh hoạt công cộng nhộn nhịp bậc nhất thành phố. Dưới chân cầu phía bờ nam là phố đi bộ Nguyễn Đình Chiểu và cầu gỗ lim ven sông, nơi người dân và du khách thong thả dạo bước ngắm nhìn những chiếc thuyền rồng của nghệ thuật Ca Huế trên sông Hương lướt nhẹ qua dưới các vòm cầu.

Vẻ đẹp bốn mùa hoa phượng đỏ và ánh đèn đêm
Cảnh sắc thiên nhiên bao quanh cầu Trường Tiền Huế biến đổi đầy thi vị theo từng mùa trong năm, tạo nên những bức tranh thị giác làm say đắm lòng người. Vào những tháng mùa hạ từ tháng năm đến tháng bảy, cả hai đầu cầu phía công viên bờ bắc và bờ nam đều rực cháy sắc đỏ của những hàng cây phượng vĩ cổ thụ lâu năm. Sắc đỏ thắm của hoa phượng hòa quyện cùng màu nhũ bạc của dầm thép hình vành lược và làn nước xanh biếc của dòng sông Hương đã tạo nên hình ảnh mùa hoa phượng xứ Huế nổi tiếng khắp trong và ngoài nước.
Khi màn đêm buông xuống trên mặt sông Hương, cây cầu hơn một thế kỷ tuổi lại khoác lên mình tấm áo ánh sáng rực rỡ nhờ hệ thống chiếu sáng mỹ thuật hiện đại được lắp đặt từ kỳ Festival Huế năm 2002 và liên tục nâng cấp trong các năm gần đây. Hàng trăm bóng đèn LED nghệ thuật bố trí dọc theo các thanh giằng của sáu vài mười hai nhịp chuyển đổi màu sắc nhịp nhàng từ tím Huế mộng mơ, vàng hoàng gia ấm áp sang xanh ngọc bích và đỏ rực rỡ, phản chiếu lung linh xuống mặt nước đêm huyền ảo.
Giá trị biểu tượng văn hóa và bảo tồn cầu Trường Tiền Huế
Trải qua hơn một trăm hai mươi năm song hành cùng những thăng trầm của mảnh đất cố đô, cầu Trường Tiền Huế đã vượt qua giới hạn của một công trình kiến trúc sắt thép để trở thành biểu tượng văn hóa tinh thần bất diệt. Hình ảnh cây cầu gắn liền mật thiết với cốt cách con người, trang phục truyền thống và kho tàng văn chương âm nhạc của vùng đất Thuận Hóa.
Hình tượng nhịp cầu trong thi ca và tà áo dài
Trong đời sống văn hóa thường nhật của xứ Huế suốt thế kỷ XX, hành lang đi bộ hai bên cầu vào mỗi buổi sáng sớm hay chiều tan trường luôn gắn liền với hình ảnh những nữ sinh Đồng Khánh, Quốc Học thướt tha trong tà áo trắng và sắc tím của nghề may áo dài truyền thống Huế, tay nghiêng vành nón bài thơ thanh tao từ làng nón lá Tây Hồ. Sự hòa quyện giữa đường cong cứng cáp của vòm thép với nét dịu dàng của tà áo dài và chiếc nón bài thơ đã tạo nên một biểu tượng thẩm mỹ độc bản của văn hóa Việt Nam.
Nhịp cầu sáu vài mười hai nhịp cũng đã đi vào hàng trăm câu ca dao, bài thơ và ca khúc trữ tình nổi tiếng. Từ câu ca dao quen thuộc Cầu Trường Tiền sáu vài mười hai nhịp / Em qua không kịp tội lắm anh ơi thể hiện nỗi niềm thương nhớ đôi lứa, cho đến những giai điệu sâu lắng viết về mưa Huế và nhịp cầu xưa của cố nhạc sĩ Trịnh Công Sơn, cây cầu luôn hiện diện như một nhân chứng lặng lẽ của tình yêu quê hương và lòng tự hào di sản.
Công tác tôn tạo và gìn giữ nhịp cầu cổ
Hiện nay, công trình luôn được các cơ quan chuyên môn của tỉnh theo dõi kiểm định chất lượng kết cấu định kỳ, sơn phủ chống ăn mòn kim loại và tổ chức phân luồng giao thông hợp lý nhằm giảm tải trọng tác động lên hệ khung thép cổ. Vào các dịp cuối tuần và mùa lễ hội, không gian quanh cầu kết hợp cùng tuyến phố đi bộ hai bờ sông tạo thành điểm nhấn văn hóa thu hút đông đảo cộng đồng tham gia các hoạt động triển lãm nghệ thuật, trình diễn áo dài và âm nhạc đường phố. Những giá trị tiêu biểu khẳng định vị thế độc tôn của công trình có thể tóm lược qua các điểm cốt lõi sau.
- Dấu mốc kỹ thuật cầu đường cận đại: Khởi công năm 1899 dưới triều vua Thành Thái với sự tham gia của hãng Eiffel, trở thành một trong những cây cầu thép đầu tiên và lâu đời nhất tại Đông Dương.
- Kiến trúc vòm thép thẩm mỹ cao: Sở hữu cấu trúc sáu vài mười hai nhịp dài hơn 402 mét với hệ thống dầm thép hình vành lược duyên dáng bắc ngang qua dòng sông Hương thơ mộng.
- Chứng nhân lịch sử kiên cường hơn một thế kỷ: Vượt qua biến cố thiên tai trận bão năm Thìn 1904 và những tàn phá của chiến tranh thông qua các đợt đại trùng tu năm 1906, 1937 và 1995.
- Biểu tượng văn hóa và du lịch cố đô: Kết nối quần thể Kinh thành cổ kính phía bờ bắc với khu phố kiến trúc Pháp phía bờ nam, gắn liền với hình ảnh tà áo dài tím, nón bài thơ và hệ thống chiếu sáng nghệ thuật ban đêm.
Dù trải qua hơn một thế kỷ biến thiên của thời gian, cầu Trường Tiền Huế vẫn sừng sững nối liền đôi bờ Hương Giang như một nhịp cầu giao thoa giữa ký ức lịch sử hào hùng và sức sống hiện đại của đô thị di sản. Để tiếp tục khám phá hệ thống dữ liệu bách khoa toàn diện về các công trình kiến trúc biểu tượng, di tích lịch sử và làng nghề truyền thống trên địa bàn tỉnh, độc giả có thể truy cập chuyên trang thông tin Huế NSSC nhằm cảm nhận sâu sắc hơn bản sắc văn hóa cố đô.
NSSC Huế
hue.nssc.gov.vn là nền tảng công nghệ của NSSC đồng hành cùng cộng đồng khởi nghiệp sáng tạo tại Huế.
Xem thêm các bài trong chuyên mục Địa điểm Huế.
Bài liên quan
Vịnh Lăng Cô Huế - Tuyệt tác vịnh biển xanh dưới chân đèo Hải Vân
Vịnh Lăng Cô Huế trải dài hơn 10 km dưới chân đèo Hải Vân và núi Bạch Mã, quy tụ bãi cát trắng mịn, đầm Lập An thơ mộng và văn hóa làng chài hơn hai thế kỷ.
Chùa Thiên Mụ - Đệ nhất cổ tự hơn bốn thế kỷ bên dòng sông Hương
Chùa Thiên Mụ tọa lạc uy nghiêm trên đồi Hà Khê bên bờ bắc sông Hương, lưu giữ tháp Phước Duyên bảy tầng cùng bảo vật Đại Hồng Chung hơn bốn thế kỷ.
Lăng Khải Định Huế - Tuyệt tác kiến trúc giao thoa Á Âu trên núi Châu Chữ
Lăng Khải Định Huế quyến rũ với kiến trúc giao thoa Đông Tây và nghệ thuật ghép sành sứ thủy tinh lộng lẫy tại cung Thiên Định trên triền núi Châu Chữ.



