Bỏ qua đến nội dung

Festival Huế - Đại tiệc di sản văn hóa nghệ thuật của đất cố đô

Khởi nguồn từ năm 2000 và vươn tầm thành mô hình lễ hội bốn mùa trải dài quanh năm, Festival Huế đã khẳng định vị thế tâm điểm giao lưu văn hóa quốc tế đặc sắc bậc nhất Việt Nam giữa không gian di sản cổ kính bên dòng Hương Giang.

NSSC HuếĐăng: Cập nhật lần cuối: 15 phút đọc

Sân khấu Ngọ Môn rực rỡ pháo hoa và ánh sáng trong Đêm Hoàng Cung tại Festival Huế

Giữa lòng vùng đất kinh kỳ cổ kính, Festival Huế tỏa sáng như một biểu tượng giao lưu văn hóa nghệ thuật mang tầm vóc quốc tế suốt hơn hai thập kỷ qua. Sự kiện kết tinh hài hòa vẻ đẹp uy nghiêm của Nhã nhạc cung đình Huế, không gian lung linh của Đêm Hoàng Cung cùng nhịp đập sôi động từ những màn lễ hội đường phố đa sắc màu trên khắp nẻo đường cố đô.

Hành trình hình thành và phát triển của Festival Huế

Sự ra đời và lớn mạnh của đại lễ hội văn hóa nghệ thuật tại vùng đất Thuận Hóa - Phú Xuân gắn liền với chiến lược bảo tồn di sản và hội nhập quốc tế của Việt Nam. Trải qua hơn hai mươi năm tổ chức, sự kiện đã định hình thương hiệu văn hóa độc bản trên bản đồ lễ hội châu Á.

Dấu mốc khai mở kỳ lễ hội quốc tế năm 2000

Khởi nguồn từ Festival Việt - Pháp năm 1992 và chính thức mang tên Festival Huế từ tháng 4 năm 2000, sự kiện này là lễ hội văn hóa nghệ thuật đương đại đầu tiên tại Việt Nam được tổ chức theo mô hình Festival quốc tế chuyên nghiệp. Sau khi quần thể di tích cố đô được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa thế giới năm 1993, việc kiến tạo không gian lễ hội định kỳ đã đánh thức các di sản kiến trúc tĩnh lặng bằng sức sống của nghệ thuật biểu diễn. Ngay từ kỳ hội năm 2000, hàng chục đoàn nghệ thuật từ Cộng hòa Pháp, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc cùng các nhà hát truyền thống trong nước đã hội tụ bên dòng sông Hương Huế thơ mộng để đối thoại bằng ngôn ngữ của âm nhạc và ánh sáng.

Qua các kỳ tổ chức định kỳ hai năm một lần vào những năm chẵn, chất lượng nghệ thuật của Festival Huế ngày càng được nâng cao với chủ đề xuyên suốt "Di sản văn hóa với hội nhập và phát triển". Không chỉ diễn ra tại trung tâm Đại Nội Huế, hoạt động trình diễn còn lan tỏa rộng khắp tới không gian chùa Thiên Mụ, khuôn viên lăng Minh Mạng Huế và các ngôi làng cổ ven đô như Phước Tích, Thanh Toàn, gắn kết mật thiết giữa di sản cung đình và văn hóa dân gian bản địa.

Bước chuyển mình sang định hướng Festival Bốn mùa

Từ năm 2022 đến nay, nhằm khắc phục tính thời vụ ngắn ngày và phát huy tiềm năng văn hóa quanh năm của vùng đất thần kinh, thành phố Huế đã chuyển đổi mô hình tổ chức theo định hướng Festival Bốn mùa. Theo cấu trúc mới này, chuỗi hoạt động lễ hội dân gian, cung đình và nghệ thuật đương đại được phân bổ liên tục theo bốn mùa Xuân - Hạ - Thu - Đông tương ứng với nhịp điệu tự nhiên và tín ngưỡng truyền thống của cư dân cố đô.

Mùa Xuân mở màn bằng chuỗi lễ hội cung đình và dân gian đầu năm mang chủ đề "Xuân Cố đô", tái hiện lễ Ban Sóc, lễ Thượng Tiêu cùng hội vật làng Sình, hội đua trải truyền thống. Mùa Hạ bùng nổ với Tuần lễ Festival Huế trọng điểm mang chủ đề "Kinh thành tỏa sáng", quy tụ các đoàn nghệ thuật quốc tế danh tiếng. Bước sang mùa Thu là không gian "Huế vào Thu" trầm mặc với lễ hội đèn lồng và ngày hội quảng diễn lân sư rồng; trong khi mùa Đông khép lại năm bằng "Mùa Đông xứ Huế" ấm áp cùng tuần lễ âm nhạc đương đại tại sân khấu Ngọ Môn.

Giai đoạn và mùa lễ hộiTrọng tâm văn hóa nghệ thuật cốt lõiKhông gian tổ chức tiêu biểu tại cố đô
Giai đoạn khai mở (từ năm 2000)Định hình mô hình Festival quốc tế định kỳ hai năm một lần, kết nối di sản Việt - Pháp và quốc tếKhu vực Đại Nội, cung An Định, đôi bờ sông Hương và các vùng phụ cận
Lễ hội mùa Xuân (Tháng 1 - 3)Tái hiện nghi lễ cung đình đầu xuân (lễ Ban Sóc, lễ Thượng Tiêu) và lễ hội truyền thống làng xãNgọ Môn, Thế Miếu, điện Thái Hòa và hệ thống đình làng cổ xứ Huế
Lễ hội mùa Hạ (Tháng 4 - 6)Tuần lễ Festival nghệ thuật quốc tế trọng điểm, Đêm Hoàng Cung và lễ hội đường phốSân khấu Ngọ Môn, điện Kiến Trung, cầu Trường Tiền và các trục phố trung tâm
Lễ hội mùa Thu và Đông (Tháng 7 - 12)Lễ hội Áo dài Huế, lễ hội đèn lồng, liên hoan âm nhạc và văn hóa ẩm thực bản địaPhu Văn Lâu, công viên Thương Bạc, phố đi bộ hai bờ Hương Giang

Không gian trình diễn cung đình đặc sắc tại Festival Huế

Linh hồn tạo nên bản sắc độc nhất vô nhị cho Festival Huế chính là sự phục dựng công phu và trình diễn sống động hệ thống nghi lễ, âm nhạc, múa cung đình triều Nguyễn ngay trong lòng khu di sản Hoàng thành. Dưới ánh sáng huyền diệu của đêm cố đô, quá khứ vàng son như được đánh thức vẹn nguyên trước mắt công chúng.

Vẻ đẹp huyền ảo của Đêm Hoàng Cung và Nhã nhạc

Trong chuỗi chương trình nghệ thuật trọng tâm của mỗi kỳ lễ hội, Đêm Hoàng Cung luôn thu hút sự ngưỡng mộ sâu sắc nhờ sự kết hợp đỉnh cao giữa kiến trúc cổ truyền và nghệ thuật sắp đặt ánh sáng. Khi màn đêm buông xuống từ cổng sân khấu Ngọ Môn dẫn vào cầu Trung Đạo, điện Thái Hòa, Thế Miếu, cung Diên Thọ tới điện Kiến Trung, hàng ngàn ngọn đèn lồng đồng loạt bừng sáng, biến khu vực Hoàng thành thành cung điện lung linh sắc màu. Trên các sân chầu lát gạch Bát Tràng rêu phong, các nghệ sĩ Nhà hát Nghệ thuật Truyền thống Cung đình Huế tái hiện sinh động nhịp sống lễ nhạc và các trò diễn cung đình xưa.

Ngân vang giữa không gian thâm nghiêm ấy là thanh âm sang trọng của Nhã nhạc cung đình Huế — kiệt tác truyền khẩu và phi vật thể đầu tiên của Việt Nam được UNESCO ghi danh năm 2003. Khán giả được thưởng thức hệ thống Đại nhạc, Tiểu nhạc cùng các điệu vũ cung đình trứ danh như múa Lục cúng hoa đăng, múa Bát dật, múa Lân mẫu xuất lân nhi, múa Phụng vũ và múa Quạt rực rỡ sắc phục thêu rồng phượng. Tại nhà hát cổ Duyệt Thị Đường hay vườn Cơ Hạ, công chúng còn được xem Tuồng cổ và thưởng thức hương vị thanh tao của trà cung đình Huế, cảm nhận chiều sâu mỹ học vương triều Nguyễn.

Các nghệ sĩ biểu diễn Nhã nhạc cung đình Huế và múa truyền thống tại nhà hát cổ Duyệt Thị Đường trong Festival Huế
Các nghệ sĩ biểu diễn Nhã nhạc cung đình Huế và múa truyền thống tại nhà hát cổ Duyệt Thị Đường trong Festival Huế

Tái hiện nghi thức lễ Truyền Lô và lễ Đổi gác

Song hành cùng các chương trình biểu diễn nghệ thuật bác học, Festival Huế còn dành vị trí trang trọng để phục dựng nguyên bản các đại lễ triều đình dựa trên tư liệu chính sử Khâm định Đại Nam hội điển sự lệ. Nổi bật hàng đầu là sân khấu hóa lễ Truyền Lô (nghi thức xướng danh các vị tân Tiến sĩ đỗ đạt trong kỳ thi Đình thời phong kiến) diễn ra trang nghiêm trước lầu Ngũ Phụng của Ngọ Môn. Giữa tiếng chuông trống Bát âm rền vang và đội hình bá quan văn võ phẩm phục chỉnh tề, tên tuổi các bậc tân khoa được xướng lên trên bảng vàng rồi truyền loa xuống Phu Văn Lâu, tôn vinh truyền thống hiếu học có mạch nguồn liên thông với nền quốc học tại Hoàng thành Thăng Long xưa.

Một nghi thức khác luôn tạo sức hút mạnh mẽ tại cổng chính Hoàng thành là lễ Đổi gác của đội Ngự lâm quân và Cấm vệ quân triều Nguyễn. Đoàn quân lính trong trang phục truyền thống sắc đỏ vàng, đầu đội nón sơn thếp, tay cầm trường thương và cờ ngũ sắc diễu hành theo nhịp trống trận từ Kỳ Đài tiến về cửa Ngọ Môn để thực hiện nghi thức bàn giao vọng gác và tuần tra quanh Hoàng thành. Sự tái hiện chuẩn xác từng động tác võ thuật, khẩu lệnh và đội hình nghi trượng trong lễ Đổi gác giúp người xem hình dung rõ nét kỷ luật nghiêm minh của quân đội hoàng gia thế kỷ XIX.

  • Sân khấu chính Ngọ Môn và điện Kiến Trung: Nơi diễn ra đêm khai mạc, bế mạc cùng các đại cảnh âm nhạc, trình diễn ánh sáng 3D Mapping tôn vinh kiến trúc lầu Ngũ Phụng.
  • Không gian Đêm Hoàng Cung: Mở rộng trải nghiệm nghệ thuật ban đêm tại Thế Miếu, cung Diên Thọ, cung Trường Sanh và vườn Cơ Hạ với các trò diễn cung đình cổ.
  • Di sản Nhã nhạc cung đình Huế: Trình tấu các bản Đại nhạc, Tiểu nhạc và hệ thống vũ khúc cung đình nguyên bản tại Duyệt Thị Đường và sân điện Thái Hòa.
  • Phục dựng lễ Truyền Lô và lễ Ban Sóc: Tái hiện sinh động tinh thần tôn vinh khoa bảng và nghi thức phát lịch ngày đầu năm mới của vương triều Nguyễn.
  • Nghi thức lễ Đổi gác Ngự lâm quân: Biểu diễn đội hình tuần tra và bàn giao vọng gác cổ truyền trước cổng Ngọ Môn với trang phục, khí giới chuẩn mực.

Sắc màu nghệ thuật cộng đồng và quốc tế trong Festival Huế

Vượt ra khỏi những bức tường thành rêu phong của Đại Nội, Festival Huế còn biến toàn bộ không gian đô thị hai bên bờ sông Hương thành một sân khấu mở rộng lớn. Tại đây, bản sắc văn hóa truyền thống Việt Nam hòa quyện nhịp nhàng cùng hơi thở nghệ thuật đa văn hóa từ khắp các châu lục.

Chương trình lễ hội Áo dài Huế bên sông Hương

Trải qua hơn hai thập kỷ đồng hành cùng các kỳ Festival, lễ hội Áo dài Huế đã trở thành biểu tượng thẩm mỹ đầy tự hào, góp phần quan trọng vào đề án xây dựng "Huế - Kinh đô Áo dài Việt Nam". Dưới ánh đèn lung linh bên nhịp cầu Trường Tiền Huế, Bia Quốc Học hay sân khấu lầu Ngũ Phụng, hàng trăm bộ sưu tập áo dài của các nghệ nhân, nhà thiết kế hàng đầu cả nước được trình diễn trong không gian thơ nhạc trữ tình. Từ chiếc áo dài ngũ thân tay chẽn cổ truyền được chúa Nguyễn Phúc Khoát định chế tại đất Phú Xuân thế kỷ XVIII cho đến những tà áo dài lụa tơ tằm thêu vẽ tinh xảo đương đại, tất cả đều tôn vinh vẻ đẹp đoan trang của người phụ nữ Việt Nam.

Điểm đặc biệt của lễ hội Áo dài Huế trong khuôn khổ Festival Bốn mùa là sự chuyển dịch từ sàn diễn chuyên nghiệp thành ngày hội văn hóa cộng đồng sâu rộng. Trong suốt tuần lễ áo dài truyền thống, người dân địa phương và du khách cùng khoác lên mình tấm áo ngũ thân, áo nhật bình, áo tấc dạo bước qua các đền đài, phố cổ và tham gia trưng bày nghề may đo cổ truyền. Sự lan tỏa ấy không chỉ khơi dậy niềm tự hào về quốc phục dân tộc mà còn kết nối chặt chẽ với chuỗi di sản miền Trung như không gian cổ kính tại phố cổ Hội An.

Đoàn nghệ sĩ và thiếu nữ trong trang phục áo dài truyền thống cầm diều chim phụng biểu diễn tại lễ hội đường phố Festival Huế
Đoàn nghệ sĩ và thiếu nữ trong trang phục áo dài truyền thống cầm diều chim phụng biểu diễn tại lễ hội đường phố Festival Huế

Vũ điệu lễ hội đường phố của các đoàn quốc tế

Nếu các chương trình trong Hoàng thành mang sắc thái trang nghiêm thì lễ hội đường phố với chủ đề "Sắc màu văn hóa" lại mang đến bầu không khí náo nhiệt và gắn kết cộng đồng mạnh mẽ nhất. Dọc theo các đại lộ trung tâm Hùng Vương, Lê Lợi, Trần Hưng Đạo và công viên hai bờ sông Hương, hàng ngàn nghệ sĩ trong nước và quốc tế cùng hòa mình vào dòng người diễu hành rực rỡ. Công chúng được chiêm ngưỡng những màn múa cà kheo điêu luyện của đoàn nghệ thuật Vương quốc Bỉ, vũ điệu trống Eisa sôi động từ Nhật Bản, múa quạt truyền thống Hàn Quốc hay những giai điệu dân gian sôi nổi đến từ châu Âu và châu Mỹ Latinh.

Đan xen cùng các đoàn khách quốc tế trong lễ hội đường phố là những đội hình nghệ thuật dân gian đặc sắc của Việt Nam như múa Lân Sư Rồng cố đô, rước diều nghệ thuật Huế hình chim phụng và bướm ngũ sắc, cồng chiêng Tây Nguyên, hát Bội và ca kịch bài chòi miền Trung. Sự tương tác trực tiếp không khoảng cách giữa nghệ sĩ biểu diễn và người dân đứng dọc hai bên đường đã xóa nhòa mọi ranh giới ngôn ngữ, biến những con phố rợp bóng cây xanh của Huế thành không gian lễ hội đậm chất nhân văn, hữu nghị và yêu chuộng hòa bình.

Giá trị bảo tồn di sản và tầm vóc của Festival Huế

Không chỉ là một sự kiện văn hóa nghệ thuật định kỳ, Festival Huế còn đóng vai trò là động lực chiến lược thúc đẩy công tác bảo tồn di sản vật thể lẫn phi vật thể của vùng đất cố đô. Qua mỗi mùa lễ hội, giá trị văn hiến trăm năm của Huế lại được bồi đắp thêm sức sống mới trong dòng chảy đương đại.

Bảo tồn sinh khí cho quần thể di tích cố đô

Thực tiễn hơn hai mươi năm qua đã chứng minh rằng chính sức hút của Festival Huế đã tạo nguồn lực tinh thần và xã hội to lớn để trùng tu, phục hồi hàng loạt công trình kiến trúc quan trọng trong Hoàng thành như Ngọ Môn, điện Thái Hòa, Hiển Lâm Các, cung Diên Thọ và lầu điện Kiến Trung nguy nga. Thay vì chỉ tồn tại như những phế tích rêu phong tĩnh lặng, các cung điện, sân chầu, vườn thượng uyển đã tìm lại được đúng công năng văn hóa vốn có khi trở thành không gian diễn xướng của Nhã nhạc cung đình Huế, ca Huế thính phòng và các nghi thức lễ nhạc cổ truyền.

Bên cạnh di sản cung đình, các lễ hội vệ tinh trong khuôn khổ Festival Bốn mùa còn trực tiếp hồi sinh hàng chục làng nghề thủ công truyền thống như hoa giấy Thanh Tiên, tranh dân gian làng Sình, nón lá bài thơ, đúc đồng Phường Đúc, diều nghệ thuật và pháp lam Huế. Văn hóa ẩm thực cố đô với những thức quà trứ danh như bún bò Huế, cơm hến, bánh bèo, bánh nậm, chè cung đình cũng được tôn vinh trang trọng trong các tuần lễ văn hóa ẩm thực quốc tế, khẳng định danh hiệu "Huế - Kinh đô Ẩm thực" giàu bản sắc của Việt Nam.

Vị thế thành phố Festival đặc trưng của Việt Nam

Với những thành tựu bền vững trong việc kết hợp hài hòa giữa bảo tồn di sản cổ truyền và sáng tạo nghệ thuật đương đại, Huế đã được Chính phủ chính thức công nhận là Thành phố Festival đặc trưng của Việt Nam và trở thành thành viên tích cực trong mạng lưới các thành phố văn hóa nghệ thuật ASEAN. Mỗi kỳ Festival Huế khép lại đều để lại ấn tượng sâu đậm trong lòng bạn bè quốc tế về một đất nước Việt Nam giàu truyền thống lịch sử, mến khách và luôn trân trọng sự đa dạng văn hóa của nhân loại.

Nhằm lưu trữ hệ thống và lan tỏa rộng rãi các giá trị di sản văn hóa bản địa, cổng thông tin Huế NSSC thường xuyên cập nhật những tư liệu chuyên sâu về lịch sử lễ hội, kiến trúc cố đô và đời sống văn hóa đặc sắc của mảnh đất Hương Giang. Trải qua bao biến thiên của thời gian, Festival Huế vẫn mãi là nhịp cầu nối liền quá khứ vàng son với tương lai phồn vinh, tỏa sáng rực rỡ như viên ngọc văn hóa vô giá của vùng đất cố đô ngàn năm văn hiến.

Chia sẻ:
HC

NSSC Huế

hue.nssc.gov.vn là nền tảng công nghệ của NSSC đồng hành cùng cộng đồng khởi nghiệp sáng tạo tại Huế.

Xem thêm các bài trong chuyên mục Lễ hội Huế.

Bài liên quan

Bài viết mới nhất