Bỏ qua đến nội dung

Nhã nhạc cung đình Huế - Kiệt tác âm nhạc bác học của dân tộc Việt

Kế thừa truyền thống nhạc lễ cung đình Việt Nam qua các triều đại Lý, Trần, Lê và đạt tới đỉnh cao quy chuẩn dưới vương triều Nguyễn tại Phú Xuân, Nhã nhạc cung đình Huế là kiệt tác âm nhạc bác học đầu tiên của Việt Nam được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại vào năm 2003.

NSSC HuếĐăng: Cập nhật lần cuối: 21 phút đọc

Dàn nhạc công trình diễn Nhã nhạc cung đình Huế trong trang phục truyền thống trang nghiêm

Giữa không gian thâm nghiêm của chốn hoàng cung xưa bên dòng Hương Giang thơ mộng, Nhã nhạc cung đình Huế vang ngân như tiếng vọng tâm linh giao hòa giữa Trời, Đất và Con người trong các đại lễ quốc gia. Không chỉ kết tinh trình độ chế tác nhạc khí bát âm điêu luyện cùng hệ thống nhạc lý chặt chẽ của các thế hệ nghệ nhân Việt, loại hình diễn xướng trang trọng này còn phản ánh chiều sâu văn hiến và khát vọng thái bình muôn thuở của đất nước.

Tiêu chí hồ sơ di sản âm nhạc lịch sửNội dung thông tin chi tiết
Tên định danh di sảnNhã nhạc cung đình Huế (Âm nhạc cung đình Việt Nam thời kỳ triều Nguyễn)
Niên đại hình thành & phát triểnKhởi nguồn từ thời Lý – Trần – Lê (thế kỷ XI–XV), định hình tại Phú Xuân thời chúa Nguyễn (thế kỷ XVII–XVIII) và đạt đỉnh cao quy chuẩn thời triều Nguyễn (1802–1945)
Cơ quan quản lý trong lịch sửBộ Lễ, Hòa Thanh Thự, Nhạc Chính Y Viện và đền thờ tổ nghề âm nhạc Thanh Bình Từ (dựng năm 1825 tại Phú Xuân)
Hệ thống các dàn nhạc chínhĐại nhạc (Cổ xúy Đại nhạc), Tiểu nhạc (Ty trúc Tế nhạc), Huyền nhạc, Ty Chung, Ty Khánh, Ba Vũ, Quân nhạc
Hệ thống bài bản tiêu biểuHệ thống Nhạc chương (Giao nhạc, Miếu nhạc, Ngũ Tự nhạc, Đại Triều nhạc, Thường Triều nhạc, Yến nhạc) và Mười bản Ngự
Không gian diễn xướng cốt lõiĐàn Nam Giao, Thế Tổ Miếu, Thái Tổ Miếu, Điện Thái Hòa Huế, Ngọ Môn và nhà hát cổ Duyệt Thị Đường
Danh hiệu vinh danh quốc tếKiệt tác truyền khẩu và phi vật thể nhân loại do UNESCO công nhận ngày 07/11/2003 (nay thuộc Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại)

Nguồn gốc lịch sử và sự định hình Nhã nhạc cung đình Huế

Thuật ngữ "Nhã nhạc" (mang nghĩa âm nhạc thanh nhã, tao nhã, chuẩn mực và chính thống dùng trong các nghi lễ trọng đại của nhà nước quân chủ) có lịch sử phát triển xuyên suốt gần một thiên niên kỷ trong nền văn hiến Việt Nam. Sự hội tụ của truyền thống nhạc lễ dân tộc tại vùng đất Cố đô đã hun đúc nên diện mạo hoàn chỉnh của Nhã nhạc cung đình Huế.

Dòng chảy nhạc cung đình từ thời Lý Trần Lê

Theo sử liệu trong Đại Việt sử ký toàn thư và An Nam chí lược, âm nhạc cung đình Việt Nam đã sớm hình thành từ thế kỷ XI dưới triều đại nhà Lý khi vua Lý Thái Tổ định đô tại Thăng Long năm 1010 và vua Lý Thái Tông cho đúc chuông đồng, chế tác nhạc khí phục vụ các buổi thiết triều và lễ hội Phật giáo. Sang thời nhà Trần (thế kỷ XIII–XIV), đội Đại nhạc và Tiểu nhạc trong cung đình đã phát triển quy củ với các nhạc cụ trống cơm, đàn cầm, đàn tranh, tiêu, quản dùng trong đại lễ triều hội tại điện Thiên An.

Bước ngoặt quan trọng đối với lịch sử nhạc lễ diễn ra vào đầu thế kỷ XV dưới triều đại nhà Hậu Lê, khi vua Lê Thái Tổ và vua Lê Thái Tông giao cho hai vị đại thần là Nguyễn Trãi và Lương Đăng (năm Đinh Tỵ 1437) định chế lại toàn bộ quy thức nhạc cung đình, phân chia thành nhạc Giao, nhạc Miếu, nhạc Ngũ Tự, nhạc Cửu Nhật Nguyệt Giao Trùng và nhạc Đại Triều. Khi Đoan Quốc công Nguyễn Hoàng vào trấn thủ vùng đất Thuận Hóa Phú Xuân năm 1558 và các chúa Nguyễn xây dựng phủ Chúa Nguyễn tại Phú Xuân, đội nhạc lễ truyền thống từ đất Bắc được mang vào phương Nam, kết hợp hài hòa với thang âm, điệu thức trữ tình của âm nhạc miền Trung để tạo nên tiền đề trực tiếp cho Nhã nhạc cung đình Huế.

Đỉnh cao quy chuẩn hóa dưới vương triều nhà Nguyễn

Năm Nhâm Tuất (1802), sau khi vua Gia Long thống nhất đất nước và xây dựng kinh đô Phú Xuân Huế, nhà vua cùng các vị hoàng đế kế vị đặc biệt là vua Minh Mạng, vua Thiệu Trị và vua Tự Đức đã nâng âm nhạc cung đình lên vị thế quốc nhạc theo triết lý "Lễ – Nhạc tương thành" (Lễ giúp phân định trật tự kỷ cương, Nhạc giúp dung hòa tình cảm và gắn kết lòng người). Triều đình nhà Nguyễn đã ban hành hàng loạt văn kiện pháp quy ghi chép tỉ mỉ trong bộ Khâm định Đại Nam hội điển sự lệ và Mộc bản và Châu bản triều Nguyễn, quy định chuẩn xác từng loại dàn nhạc, số lượng nhạc công, kích thước nhạc khí, trang phục biểu diễn và lời ca cho từng cấp độ nghi lễ quốc gia.

Chính dưới sự quy chuẩn hóa nghiêm ngặt của bộ máy học thuật triều Nguyễn suốt thế kỷ XIX, Nhã nhạc cung đình Huế đã vượt qua khuôn khổ của những khúc nhạc lễ đơn lẻ để trở thành một hệ thống nghệ thuật tổng hợp bác học. Mỗi chương nhạc vang lên không chỉ làm tăng vẻ uy nghiêm của hoàng cung mà còn thể hiện khát vọng quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa và nền hòa bình thịnh trị của dân tộc Việt Nam.

Sân khấu cổ kính bên trong nhà hát hoàng gia Duyệt Thị Đường nơi trình diễn Nhã nhạc cung đình Huế
Sân khấu cổ kính bên trong nhà hát hoàng gia Duyệt Thị Đường nơi trình diễn Nhã nhạc cung đình Huế

Cơ cấu tổ chức và các dàn nhạc trong Nhã nhạc cung đình Huế

Để vận hành hệ thống lễ nhạc đồ sộ phục vụ hơn một trăm cuộc tế lễ, triều hội và yến tiệc lớn nhỏ mỗi năm tại Hoàng cung, triều đình nhà Nguyễn đã thiết lập các cơ quan quản lý âm nhạc chuyên trách và phân chia Nhã nhạc cung đình Huế thành nhiều biên chế dàn nhạc chặt chẽ.

Tổ chức Hòa Thanh Thự và thờ tổ nghề Thanh Bình Từ

Ngay từ đầu thời Gia Long và được hoàn thiện dưới thời Minh Mạng (năm 1820–1832), toàn bộ hoạt động của Nhã nhạc cung đình Huế đặt dưới sự quản lý tối cao của Bộ Lễ và cơ quan chuyên trách mang tên Hòa Thanh Thự (trước đó có giai đoạn gọi là ty Giáo Phường hoặc Việt Tường Đội). Đứng đầu Hòa Thanh Thự là các quan Chưởng vệ, Quản vệ, Chánh đội trưởng và Phó đội trưởng có phẩm hàm chính thức trong ngạch quan chế triều đình, chịu trách nhiệm tuyển chọn những nghệ nhân có năng khiếu âm nhạc xuất sắc nhất từ khắp các tỉnh thành về kinh đô để huấn luyện nhạc lý, kỹ thuật diễn tấu nhạc cụ và quy tắc vũ đạo cung đình.

Nhằm tôn vinh các bậc tiên sư đã có công sáng tạo và truyền dạy nghệ thuật âm nhạc – sân khấu cung đình, vào năm Ất Dậu (1825), vua Minh Mạng đã cho xây dựng ngôi từ đường mang tên Thanh Bình Từ (nằm tại khu vực phường Phú Hiệp ở phía đông Kinh thành Huế) để thờ các vị tổ nghề Thanh Bình và lập Thanh Bình Thự ngay bên cạnh làm trường đào tạo nhạc công, diễn viên cho Nhã nhạc cung đình Huế. Hàng năm vào mùa xuân và mùa thu, triều đình đều cử quan Bộ Lễ đến Thanh Bình Từ cử hành lễ tế tổ nghề hết sức trang trọng.

Biên chế dàn Đại nhạc, Tiểu nhạc và Ty Chung Khánh

Tùy theo tính chất trang nghiêm hay thanh nhã của từng nghi lễ, các nhạc công thuộc Hòa Thanh Thự được biên chế thành những dàn nhạc khác nhau trong hệ thống Nhã nhạc cung đình Huế, trong đó hai dàn nhạc nòng cốt và phổ biến nhất là dàn Đại nhạc và dàn Tiểu nhạc. Dàn Đại nhạc (còn gọi là Cổ xúy Đại nhạc) có biên chế hùng hậu từ 20 đến hơn 40 nhạc công, lấy bộ gõ (trống đại cổ, trống bồng, trống chiến, chập chỏa, thanh la, mỏ sừng) và bộ hơi (kèn bầu, tù và ốc biển) làm chủ đạo, tạo nên âm thanh hùng tráng, vang dội khắp không gian quảng trường và điện đình trong các đại lễ Tế Giao, Tế Miếu và lễ Đại Triều.

Ngược lại, dàn Tiểu nhạc (còn gọi là Ty trúc Tế nhạc — nhạc tơ trúc) có biên chế tinh gọn từ 8 đến 16 nhạc công, sử dụng chủ yếu các nhạc cụ dây (đàn tỳ bà, đàn nguyệt, đàn nhị, đàn tam) kết hợp với sáo trúc, trống bản, sinh tiền và tam âm la, mang lại âm hưởng thanh tao, du dương dùng trong lễ Thường Triều, lễ Yến hưởng và đón tiếp sứ thần. Bên cạnh hai dàn nhạc chính, Nhã nhạc cung đình Huế còn có dàn Huyền nhạc (nhạc treo gồm chuông đồng, khánh đá dùng tại Thế Miếu, Thái Miếu), Ty Chung, Ty Khánh, dàn Nhạc thiều và dàn Quân nhạc.

Tên dàn nhạc / Thể loại thuộc Nhã nhạc cung đình HuếNhạc cụ biên chế chủ đạoPhong cách âm thanh & Tiết tấuNghi lễ cung đình sử dụng chính
Dàn Đại nhạc (Cổ xúy Đại nhạc)Trống đại, trống bồng, kèn bầu (kèn sona), chập chỏa, thanh la, mỏ sừng, ốc biểnHùng tráng, uy nghiêm, âm lượng lớn vang vọng không gian rộngĐại lễ Tế Giao, Tế Miếu, lễ Đăng Quang, lễ Vạn Thọ, lễ Đại Triều
Dàn Tiểu nhạc (Ty trúc Tế nhạc)Đàn tỳ bà, đàn nguyệt (đàn kìm), đàn nhị, đàn tam, sáo ngang (địch), tam âm la, sinh tiềnThanh nhã, tinh tế, uyển chuyển, giàu tính trữ tình bác họcLễ Thường Triều, lễ Yến tiệc hoàng gia, tiếp đón sứ thần, hòa tấu Mười bản Ngự
Dàn Huyền nhạc (Ty Chung & Ty Khánh)Bác chung, Biên chung (12 quả chuông đồng), Đặc khánh, Biên khánh (12 tấm khánh đá)Trầm hùng, ngân vang thâm nghiêm, mang tính triết lý vũ trụTế lễ tại Đàn Nam Giao, Thế Tổ Miếu, Thái Tổ Miếu và Văn Thánh Miếu
Hệ thống Nhạc chương có lời caKết hợp dàn nhạc lễ với đội ca công hát các bản nhạc chương bằng chữ HánTrang trọng, nhịp điệu khoan thai, ca từ chuẩn mực điển phạmGiao nhạc (10 chương), Miếu nhạc (9 chương), Đại Triều nhạc (5 chương)
Hòa tấu Mười bản Ngự (Thập thủ liên hoàn)Biên chế dàn Tiểu nhạc (tỳ bà, nguyệt, nhị, tam, địch, phách tiền, trống mảnh)Mười bản nhạc khí nhạc nối tiếp liên hoàn, giai điệu tươi sáng tao nhãBiểu diễn trong các buổi yến tiệc cung đình, lễ mừng thọ và thưởng thức nghệ thuật
Tư liệu lịch sử ghi lại hình ảnh các nhạc công Nhã nhạc cung đình Huế trong trang phục lễ nghi truyền thống
Tư liệu lịch sử ghi lại hình ảnh các nhạc công Nhã nhạc cung đình Huế trong trang phục lễ nghi truyền thống

Hệ thống nhạc khí và bài bản của Nhã nhạc cung đình Huế

Giá trị học thuật kiệt xuất của Nhã nhạc cung đình Huế được thể hiện rõ nét qua sự phong phú của hệ thống hàng chục loại nhạc khí cổ truyền cùng kho tàng bài bản khí nhạc và thanh nhạc đồ sộ được lưu truyền qua nhiều thế hệ nghệ nhân cung đình.

Nhạc khí bát âm chế tác công phu tinh xảo

Theo nguyên lý phân loại nhạc khí cổ truyền phương Đông dựa trên tám chất liệu tự nhiên gọi là "Bát âm", các nhạc cụ sử dụng trong Nhã nhạc cung đình Huế hội tụ đầy đủ cả tám nhóm gồm Kim (đồng: biên chung, bác chung, tam âm la, thanh la, chập chỏa), Thạch (đá: biên khánh, đặc khánh bằng đá ngọc và đá thanh), Ty (tơ: đàn cầm, đàn sắt, đàn tỳ bà, đàn nguyệt, đàn nhị, đàn tam), Trúc (tre trúc: sáo ngang, tiêu, quản, trì, thược), Bào (quả bầu khô: sênh), Thổ (đất nung: huân), Cách (da thú: trống đại cổ, trống bồng, trống chiến, trống mảnh) và Mộc (gỗ: chúc, ngữ, phách bản, sinh tiền).

Đặc biệt, bộ Biên chung (gồm 12 quả chuông đồng đúc theo 12 luật âm nhạc treo trên giá gỗ chạm rồng sơn son thếp vàng) và bộ Biên khánh (gồm 12 tấm đá ngọc chế tác hình thước thợ có độ dày mỏng khác nhau tương ứng với 12 cao độ Hoàng chung, Đại lữ, Thái thốc, Giáp chung, Cô tẩy, Trọng lữ, Nhuy tân, Lâm chung, Di tắc, Nam lữ, Vô dịch, Ứng chung) là những bảo vật nhạc khí đỉnh cao do các nghệ nhân làng đúc đồng Phường Đúc và thợ đá triều Nguyễn chế tác dưới thời vua Minh Mạng và Thiệu Trị, hiện vẫn đang được bảo tồn tại Bảo tàng Cổ vật Cung đình Huế.

Hệ thống nhạc chương tế lễ và Mười bản Ngự

Về mặt tác phẩm âm nhạc, kho tàng bài bản của Nhã nhạc cung đình Huế được chia thành hai mảng lớn là hệ thống Nhạc chương (thanh nhạc kết hợp khí nhạc có lời ca chữ Hán do các hoàng đế và đại thần Bộ Lễ biên soạn cho từng đại lễ) và hệ thống các bản hòa tấu khí nhạc. Trong mảng Nhạc chương, mỗi nghi lễ đều có bộ chương khúc riêng biệt mang chữ đầu cố định như Giao nhạc dùng chữ "Thành" (10 chương: hàm Thành, hy Thành, mỹ Thành...), Miếu nhạc dùng chữ "Hòa" (9 chương: hàm Hòa, gia Hòa, túc Hòa...), Ngũ Tự nhạc dùng chữ "Phong" (7 chương), Đại Triều nhạc dùng chữ "Bình" (5 chương: lý Bình, chiêu Bình, khánh Bình...) và Yến nhạc dùng chữ "Thanh" (5 chương).

Bên cạnh các bản nhạc chương trang nghiêm và các bài bản Đại nhạc nổi tiếng như Tam luân cửu chuyển, Đăng đàn cung, Phú lục, Long ngâm, mảng khí nhạc Tiểu nhạc tỏa sáng rực rỡ với bộ Mười bản Ngự (còn gọi là Thập thủ liên hoàn — mười bản nhạc nối tiếp nhau thành một chỉnh thể liên hoàn). Bộ Mười bản Ngự bao gồm mười khúc nhạc kinh điển là Phẩm tuyết, Nguyên tiêu, Hồ quảng, Liên hoàn, Bình bán, Tây mai, Kim tiền, Xuân phong, Long hổ và Tẩu mã, thể hiện kỹ thuật hòa tấu tinh vi và vẻ đẹp thanh lịch, sang trọng của âm nhạc cung đình Phú Xuân.

Không gian diễn xướng lễ nghi gắn liền với Nhã nhạc cung đình Huế

Một đặc điểm làm nên sức sống nguyên bản của Nhã nhạc cung đình Huế là âm nhạc luôn gắn quyện hữu cơ với không gian kiến trúc cung đình và trình tự nghi lễ tại Đại Nội Huế. Mỗi công trình kiến trúc từ đàn tế ngoài trời đến các ngôi điện thâm nghiêm đều là một không gian âm học hoàn chỉnh cho nhạc lễ vang ngân.

Âm nhạc trong lễ Tế Giao, Tế Miếu và Đại Triều

Trong các đại lễ cấp quốc gia của vương triều Nguyễn, Nhã nhạc cung đình Huế đóng vai trò là sợi dây dẫn dắt toàn bộ tiến trình nghi lễ từ lúc mở đầu nghênh thần cho đến khi kết thúc lễ tất. Tại đàn tế Trời Đất ở Đàn Nam Giao mỗi dịp mùa xuân và tại Thế Tổ Miếu, Thái Tổ Miếu bên cạnh bộ bảo vật Cửu Đỉnh Hoàng cung Huế, từng bước chân dâng hương, dâng rượu (sơ hiến, á hiến, chung hiến) của Hoàng đế đều hòa nhịp chuẩn xác với tiếng chuông đồng Biên chung, tiếng khánh đá Biên khánh, tiếng dàn Đại nhạc và lời ca trang trọng của các bản Nhạc chương.

Trong các buổi lễ Đại Triều cử hành vào ngày mồng một và ngày rằm hàng tháng hoặc lễ Vạn Thọ, lễ Nguyên Đán tại Điện Thái Hòa Huế và lễ Ban Sóc, lễ Truyền Lô tại Ngọ Môn Huế, khi Hoàng đế từ Tử Cấm thành ngự giá qua Đại Cung Môn tiến ra ngai vàng, dàn Đại nhạc bố trí ở hai bên sân Đại Triều Nghi tấu vang bản Đăng đàn cung uy nghiêm, tiếp nối bằng dàn Nhạc thiều và Tiểu nhạc đặt trên hiên điện, tạo nên bầu không khí tôn nghiêm, trật tự và linh thiêng.

Không gian nhà hát cổ Duyệt Thị Đường cung đình

Không chỉ hiện diện tại các đàn tế và điện chầu trang nghiêm, Nhã nhạc cung đình Huế cùng các loại hình ca múa, tuồng cung đình còn có một không gian biểu diễn chuyên biệt nằm ngay phía đông bên trong Tử Cấm thành là nhà hát Duyệt Thị Đường. Được khởi dựng vào năm Bính Tuất (1826), niên hiệu Minh Mạng thứ bảy trên diện tích khuôn viên hơn 11.000 mét vuông, Duyệt Thị Đường là nhà hát cổ nhất còn tồn tại ở Việt Nam với kiến trúc gỗ chạm trổ lộng lẫy, trần vòm vẽ hình tinh tú mặt trăng mặt trời có khả năng khuếch đại âm thanh tự nhiên tuyệt vời.

Tại sân khấu chính của Duyệt Thị Đường, các vị hoàng đế, hoàng hậu, hoàng thân quốc thích và các phái đoàn sứ thần ngoại giao đã thưởng thức những chương trình hòa tấu Nhã nhạc cung đình Huế, các vũ khúc cung đình cùng những vở tuồng ngự kinh điển do Đào Tấn, Nguyễn Hiển Dĩnh biên soạn. Sự giao thoa giữa Nhã nhạc với nghệ thuật Ca Huế trên sông Hương trong không gian văn hóa Phú Xuân cũng đã làm giàu thêm ngôn ngữ biểu cảm cho cả âm nhạc cung đình lẫn âm nhạc thính phòng xứ Huế.

Sự kết hợp giữa múa cung đình và Nhã nhạc cung đình Huế

Trong cấu trúc biểu diễn truyền thống, Nhã nhạc cung đình Huế không tách rời khỏi hệ thống các điệu múa cung đình (vũ khúc cung đình). Sự hòa quyện nhịp nhàng giữa âm thanh nhạc khí, lời ca Nhạc chương và động tác hình thể ước lệ của các vũ công đã tạo nên những tác phẩm nghệ thuật tổng hợp giàu tính triết lý.

Hệ thống các điệu múa bát dật văn võ trang nghiêm

Gắn liền trực tiếp với các đại lễ Tế Giao, Tế Miếu và Tế Văn Miếu trong Nhã nhạc cung đình Huế là điệu múa Bát dật (còn gọi là múa Văn – múa Võ) có nguồn gốc cổ xưa dùng để ca ngợi công đức mở mang bờ cõi bằng võ công và trị vì đất nước bằng văn đức của các bậc tiên đế. Đội múa Bát dật gồm 64 vũ sinh chia thành tám hàng (bát dật, mỗi hàng tám người), gồm hai ban là ban Võ sinh (tay trái cầm cái can tức chiếc mộc che, tay phải cầm cái thích tức chiếc búa rìu tượng trưng cho tinh thần bảo vệ giang sơn) và ban Văn sinh (tay trái cầm ống thược, tay phải cầm cành lông chim trĩ gọi là cái địch tượng trưng cho nền văn hiến thái bình).

Khi dàn nhạc Huyền nhạc và Đại nhạc tấu lên các chương nhạc sơ hiến (dâng rượu lần đầu), ban Võ sinh tiến ra sân tế trình diễn những động tác mạnh mẽ, dứt khoát; khi chuyển sang chương nhạc á hiến và chung hiến (dâng rượu lần hai và lần ba), ban Võ sinh lui xuống để ban Văn sinh tiến lên múa những động tác khoan thai, uyển chuyển. Thứ tự "trước Võ sau Văn" trong múa Bát dật của Nhã nhạc cung đình Huế thể hiện sâu sắc tư tưởng yêu chuộng hòa bình của dân tộc Việt Nam — dùng sức mạnh bảo vệ độc lập để kiến tạo nền thái bình văn trị muôn đời.

Các vũ khúc chúc tụng Lục Cúng, Lân Mẫu và Bát Tiên

Bên cạnh điệu múa Bát dật mang tính chất tế tự, Nhã nhạc cung đình Huế còn bao hàm một hệ thống hơn mười vũ khúc chúc tụng và trình tường vô cùng rực rỡ dùng trong các dịp lễ Vạn Thọ (mừng thọ Hoàng đế), lễ Thánh Thọ (mừng thọ Hoàng Thái Hậu), lễ Quốc khánh và yến tiệc đại triều. Nổi bật nhất là điệu múa Lục Cúng Hoa Đăng (có nguồn gốc từ nghi lễ Phật giáo được cung đình hóa dưới thời Minh Mạng thành sáu màn dâng Hương, Hoa, Đăng, Trà, Quả, Thực với hàng chục ngọn đèn hoa sen lung linh trên tay các vũ nữ).

Cùng với Lục Cúng Hoa Đăng là các điệu múa mang ý nghĩa cầu chúc phúc lộc, trường thọ và thịnh vượng như múa Lân Mẫu xuất lân nhi (biểu trưng cho điềm lành thánh nhân xuất hiện và tình mẫu tử thiêng liêng), múa Phụng vũ, múa Phiến vũ (múa quạt), múa Bát Tiên hiến thọ, múa Trình tường tập khánh và múa Tứ linh (Long, Lân, Quy, Phụng). Tất cả các vũ công đều khoác lên mình những bộ trang phục cung đình thêu kim tuyến tinh xảo kế thừa từ truyền thống nghề may áo dài truyền thống Huế, hòa quyện cùng giai điệu rộn ràng của dàn Tiểu nhạc và Đại nhạc.

Giá trị di sản nhân loại và bảo tồn Nhã nhạc cung đình Huế

Trải qua những biến cố lịch sử sau năm 1945 khi triều Nguyễn kết thúc vai trò lịch sử và đội nhạc Hòa Thanh Thự giải thể, Nhã nhạc cung đình Huế từng đứng trước nguy cơ mai một khi các nghệ nhân cung đình lão thành lần lượt qua đời. Tuy nhiên, bằng nỗ lực bền bỉ của các thế hệ nghệ nhân, nhà nghiên cứu và chính quyền tỉnh Thừa Thiên Huế, báu vật âm nhạc của dân tộc đã được hồi sinh mạnh mẽ.

Dấu mốc UNESCO vinh danh Kiệt tác nhân loại năm 2003

Từ đầu thập niên 1990, với sự tâm huyết của các bậc nghệ nhân cung đình cuối cùng như cụ Lữ Hữu Thi, cụ Nguyễn Kế, cụ Trần Kích cùng sự nghiên cứu hệ thống của Giáo sư Trần Văn Khê và Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế, hồ sơ khoa học quốc gia về Nhã nhạc cung đình Huế đã được xây dựng công phu để đệ trình lên Tổ chức UNESCO. Ngày 7 tháng 11 năm 2003, tại thủ đô Paris (Cộng hòa Pháp), Tổng Giám đốc UNESCO Koichiro Matsuura đã chính thức tuyên bố ghi danh Nhã nhạc cung đình Huế (Âm nhạc cung đình Việt Nam) là Kiệt tác truyền khẩu và phi vật thể nhân loại (năm 2008 chuyển sang Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại).

Trong quyết định vinh danh, UNESCO đã đánh giá trong số các thể loại âm nhạc cổ truyền của Việt Nam, duy nhất Nhã nhạc cung đình Huế đạt tới tầm vóc quốc gia với bề dày lịch sử gắn liền với các triều đại Việt Nam, hệ thống lý thuyết âm nhạc chặt chẽ và sức sáng tạo nghệ thuật độc đáo của các nghệ nhân người Việt. Đây là dấu mốc mở đường đầy tự hào cho hành trình hội nhập và tôn vinh các di sản văn hóa phi vật thể của Việt Nam trên trường quốc tế.

Công tác trao truyền nghệ nhân và nghiên cứu di sản

Sau khi được UNESCO vinh danh năm 2003, công tác bảo tồn, phục hồi và phát huy giá trị Nhã nhạc cung đình Huế đã được triển khai toàn diện và bài bản tại thành phố Huế. Nhà hát Nghệ thuật Truyền thống Cung đình Huế (trực thuộc Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế) kết hợp cùng Học viện Âm nhạc Huế đã thực hiện ký âm chuẩn hóa hàng chục bản Đại nhạc, Tiểu nhạc, Nhạc chương, phục chế nguyên bản bộ Biên chung, Biên khánh và các nhạc khí bát âm, đồng thời đào tạo nhiều thế hệ nhạc công, diễn viên trẻ kế cận.

Ngày nay, tiếng nhạc Nhã nhạc cung đình Huế vẫn vang lên trang trọng hàng ngày tại nhà hát cổ Duyệt Thị Đường, Điện Thái Hòa, Thế Tổ Miếu và trong các kỳ Festival Huế quốc tế, kết nối quá khứ vàng son với nhịp sống đương đại. Chuyên trang văn hóa lịch sử Huế NSSC trân trọng lưu giữ và giới thiệu hệ thống tư liệu học thuật về Nhã nhạc cung đình Huế, góp phần bảo vệ và lan tỏa kiệt tác âm nhạc bác học của dân tộc Việt Nam tới bạn bè năm châu.

Chia sẻ:
HC

NSSC Huế

hue.nssc.gov.vn là nền tảng công nghệ của NSSC đồng hành cùng cộng đồng khởi nghiệp sáng tạo tại Huế.

Xem thêm các bài trong chuyên mục Lịch sử Huế.

Bài liên quan

Bài viết mới nhất